İçindekiler
Döviz, endeks, altın ve hisse senedi incelemeleri
Döviz, yabancı ülkelerin para birimlerini temsil eden ve madeni ya da kağıt para cinsinden ifade edilen her türlü iktisadi değerdir. Enflasyon oranlarının yüksek seyrettiği ekonomilerde bireysel yatırımcılar, milli para biriminin değer kaybına karşı birikimlerini korumak amacıyla döviz, altın ve hisse senedi gibi çeşitli yatırım araçlarına yönelirler.
Hisse senedi yatırımlarında, doğru zamanda doğru şirkete ortak olmak büyük önem taşır. Yanlış zamanlama ile yapılan hisse senedi alımları yatırımcılar için ciddi kayıplar doğurabilir. Buna karşılık, doğru zamanda doğru şirketi seçen ortaklar, dağıtılan temettülerden (kâr payı), bedelli ya da bedelsiz sermaye artırımlarından yararlanarak ve fiyat artışlarından kaynaklanan sermaye kazançları elde ederek tatmin edici gelirler elde edebilirler.
Yatırımcı dostu bir şirketin en belirgin özelliklerinden biri, ekonominin büyüme dönemlerinde elde ettiği kârı ortaklarıyla paylaşarak temettü dağıtmasıdır. Ayrıca, borsada genel satış baskısının ve daralmanın yaşandığı dönemlerde şirketin kendi hisselerini geri alım yoluyla piyasadan toplaması, fiyat düşüşlerinin derinleşmesini önleyen kurumsal bir reflekstir.
Bilinçli bir yatırımcının finansal analiz yaparken dikkat etmesi gereken en önemli kural, fiyat grafiklerini yalnızca Türk Lirası cinsinden değil, aynı zamanda ABD Doları bazında da incelemektir. Döviz kurunun sürekli yükseldiği ekonomilerde, hisse senedi fiyatı Türk Lirası grafiğinde sürekli artıyor gibi görünse de dolar bazında tarihi diplerinde seyrediyor olabilir. Dolar bazındaki bu ucuzluk, yabancı yatırımcıların ve büyük fonların ilgisini çekmek açısından önemli bir göstergedir.
Döviz kurları ve borsa endekslerinin tarihsel değişimi
ABD Doları (USDTRY)
Dolar kurunun Türk Lirası karşısındaki tarihsel seyri incelendiğinde, 1 Ocak 2010 tarihinde 1,5 TL seviyelerinde bulunan kurun, on yıllık süre boyunca yukarı yönlü bir trend izleyerek 4 Aralık 2020 tarihinde 7,9 TL seviyelerine ulaştığı görülür. Son on yılda dolar kurunda yaşanan bu artış yaklaşık olarak yüzde 450 oranına karşılık gelmektedir. Bu durum yıllık ortalama yüzde 40 ile yüzde 45 arasında bir değer kaybını gösterir. Bireysel yatırımcıların birikimlerini Türk Lirası mevduat yerine dolarda tutarak enflasyona karşı koruma refleksi geliştirmelerinin temel nedeni bu tarihsel hareketliliktir.
Euro (EURTRY)
Ocak 2010 döneminde 2,15 TL seviyelerinde olan Euro kuru, 4 Aralık 2020 tarihinde 9,4 TL seviyesine yükselmiştir. Bu on yıllık zaman diliminde Euro kuru yüzde 340 civarında bir artış göstermiştir. Bu hareket, Türk Lirası’nın Euro karşısında yıllık ortalama yüzde 35 civarında değer kaybettiğini ortaya koymaktadır. Son on yılda dolar kurundaki artış hızının Euro kurundaki artış hızından daha yüksek gerçekleştiği görülmektedir.
BIST100 endeksi
Borsa İstanbul’un en işlem hacimli ve en değerli yüz şirketinin performansını ölçen BIST100 endeksi, 2000’li yılların başında 200’lü seviyelerdeyken yirmi yıl sonra 1330’lu seviyelere ulaşarak yaklaşık yedi katlık bir artış kaydetmiştir. Bu tarihsel süreçteki dönemsel dalgalanmalar şu şekilde gerçekleşmiştir:
2000 ile 2004 yılları arasında endeks 80 ile 210 puan bandında dalgalı bir seyir izlemiştir. Haziran 2004 döneminde başlayan yükseliş hareketi, Şubat 2006 tarihinde 490 seviyelerine kadar sürmüştür. Bu zirvenin ardından gelen dört aylık düzeltmeyle endeks yeniden 300 seviyelerine gerilemiştir. Temmuz 2006 tarihinde başlayan yeni dalga ile Ekim 2007’de 500 seviyeleri test edilmiştir.
2008 küresel finans krizinin etkisiyle yıl boyu süren düşüşler, endeksi yeniden 200’lü seviyelere indirmiştir. Mart 2009 döneminde başlayan toparlanma dalgası, Ekim 2010 tarihinde 730 seviyelerinin test edilmesini sağlamıştır. 2010 ile 2016 yılları arasında borsa 500 ile 800 puan arasında yatay ve dalgalı bir bantta hareket etmiştir.
Kasım 2016 ile Ocak 2018 arasında yaşanan büyük ralli, endeksi 700 seviyesinden 1210 seviyesine kadar taşımıştır. Mart 2020 tarihinde dünya genelinde yaşanan salgın kaynaklı panik satışlarından BIST100 endeksi de etkilenerek 850 seviyesine kadar gerilemiş, ancak buradaki dipten hızla toparlanarak 4 Aralık 2020 tarihinde 1330 puandan kapanış yapmıştır.
Dolar bazlı BIST100 endeksi ve yabancı takas oranı
BIST100 endeksinin dolar bazlı grafiği, 2008 ile 2020 yılları arasında 1,2 cent ile 5,2 cent arasında dalgalanmıştır. 2009 yılında 1,5 cent seviyesinden başlayan dolar bazlı ralli, 2010 yılı sonunda 5,1 cent düzeyine ulaşmıştır. Buradan başlayan düzeltme hareketiyle 2012 başında 2,5 cent seviyeleri görülmüş, ardından gelen dalgalanmalarla Mayıs 2013 tarihinde yeniden 5,1 cent zirvesine ulaşılmıştır.
Mayıs 2013 döneminden itibaren başlayan uzun vadeli düşüş trendi, endeksi 4 Aralık 2020 tarihinde 1,7 cent seviyesine kadar geriletmiştir. Borsanın dolar bazında bu denli ucuzlamasında dolar kurunun yükselmesinin yanı sıra yabancı yatırımcıların ve fonların Türkiye piyasasını terk etmesi de önemli bir etkendir. 2020 yılının başında yüzde 65 seviyesinin üzerinde bulunan yabancı takas oranı, Temmuz 2020 döneminde yüzde 50 sınırının altına inmiştir. Yabancı satışlarına rağmen borsanın Türk Lirası bazında yükselmesini sağlayan asıl unsur, yerli bireysel yatırımcıların borsaya gösterdiği yoğun ilgidir. Nitekim 2020 yılında borsaya yeni giren yerli yatırımcı sayısı 400 bin kişiyi aşmıştır.
Endeksin dolar bazlı tarihi zirvesi olan 5,2 cent seviyesi, 4 Aralık 2020 tarihindeki 7,8 TL’lik dolar kuru üzerinden hesaplandığında endeksin cari kurla 4000 puanın üzerinde olması gerekirdi. Ancak borsa aynı tarihte 1330 puandan kapanmıştır. Dolar bazındaki tarihi zirvesine olan bu üç katlık mesafe, borsanın döviz bazında ne kadar ucuz kaldığının somut bir kanıtıdır. Bu durum sermayesi kısıtlı olan küçük yatırımcıları tedirgin etmekte ve borsaya girmekten korkutmaktadır.
Ons altın ve gram altın analizi
Ons altın, dünya piyasalarında altının standart değerini belirleyen ve bir onsu yaklaşık 31,1035 gram ağırlığa karşılık gelen küresel bir göstergedir. Gram altın ise Türkiye iç piyasasında altının değerini gösteren bir ölçüttür ve değeri şu formülle hesaplanır:
Gram Altın = (Ons Altın / 31,1035) * Dolar Kuru
Ons altının 2006 ile 2020 yılları arasındaki tarihsel fiyat hareketleri şu şekilde gerçekleşmiştir:
2007 yılı başında 580 dolar seviyesinde bulunan ons altın, Mart 2008’de 1030 dolara tırmanmış, ardından Ekim 2008 dönemine kadar süren bir düşüş dalgasıyla 700 dolara gerilemiştir. Kasım 2008 tarihinde başlayan yeni yükseliş dalgası, Ağustos 2011’de 1930 dolar seviyesine kadar sürmüştür.
Eylül 2011 döneminden itibaren başlayan düşüş hareketi, ara toparlanmalara rağmen Aralık 2015 tarihinde ons altını yeniden 1030 dolar seviyesine indirmiştir. Ocak 2016’da başlayan yeni yükseliş trendi ise Ağustos 2020 tarihinde 2080 dolar ile tarihi zirvenin test edilmesini sağlamıştır. Ons altın 4 Aralık 2020 tarihinde 1840 dolar seviyelerinde dengelenmiştir.
Bu tarihteki ons altın (1840 dolar) ve dolar kuru (7,80 TL) verileri üzerinden gram altın hesabı şu şekilde yapılır:
(1840 / 31,1035) * 7,80 = 59,157 * 7,80 = 461,4 TL
Yapılan bu hesaplama, piyasa verileriyle tam bir uyum göstermektedir. Nitekim 4 Aralık 2020 tarihindeki iç piyasa işlemlerinde gram altın fiyatı 459 TL ile 464 TL bandında seyretmiştir. Gram altının uzun vadeli seyrine bakıldığında, 2000 yılı başında 5 TL civarında olan fiyatın, yirmi yıl sonra Aralık 2020’de 470 TL seviyesine ulaşarak muazzam bir uzun vadeli getiri sağladığı görülür.
Şirket hisse senetlerinin tarihsel analizi
Türk Hava Yolları Anonim Ortaklığı (THYAO)
Türk Hava Yolları hisse senedinin 2005 ile 2020 yılları arasındaki Türk Lirası bazlı fiyat hareketleri incelendiğinde, Ocak 2005 tarihinde 1 lot hisse fiyatının 0,50 TL seviyelerinde olduğu görülür. Hisse fiyatı 4 Aralık 2020 tarihinde 12,17 TL seviyesinden kapanmıştır. Bu basit hesaplamayla hissenin on altı yılda yüzde 2334 oranında değer kazandığı, yani fiyatının yaklaşık 24 katına çıktığı görülür. Bu kaba hesaba temettü ödemeleri ve bedelsiz sermaye artırımları dahil edilmemiştir. Ortakların elde ettiği kâr paylarıyla yeniden hisse alımı yaptığı ve bölünmelerden yararlandığı bir senaryoda bu getiri oranı çok daha yüksek seviyelere ulaşmaktadır.
Hissenin dolar bazlı grafiği incelendiğinde ise farklı bir tablo ortaya çıkar. Mart 2008 başlangıçlı dolar bazlı grafikte, Haziran 2008 döneminde 0,14 dolar ile en düşük seviye görülmüştür. Dolar bazındaki tarihi zirve ise 1 Mart 2018 tarihinde 5,2 dolar ile kaydedilmiştir. Bu durum, hissenin dolar bazında dip ile zirve arasında yaklaşık 37 katlık bir fiyat değişimi yaşadığını gösterir. 4 Aralık 2020 tarihinde hisse fiyatı 1,56 dolar seviyesindedir. Yani dolar bazında hisse fiyatı tarihi dip seviyesinin yalnızca 11 kat üzerindedir.
Hissenin dolar bazındaki tarihi zirvesi olan 5,2 dolar seviyesi, 4 Aralık 2020 tarihindeki 7,8 TL’lik dolar kuru üzerinden hesaplandığında, hissenin Türk Lirası bazındaki zirvesinin normal şartlarda 40,56 TL olması gerekirdi. Oysa hissenin Türk Lirası bazlı grafiğindeki tarihi zirve 19,5 TL civarındadır. Bu durum, hisse senedinin dolar bazında ne denli ucuz ve iskontolu kaldığını açıkça göstermektedir.
Aselsan Elektronik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (ASELS)
Aselsan hisse senedinin Haziran 2007 ile Aralık 2020 arasındaki Türk Lirası bazlı tarihsel gelişimi incelendiğinde, 2007 yılında 0,25 TL seviyesinden alınabilen 1 lot hissenin, bedelsiz bölünmeler ve sermaye artırımları sonrasındaki düzeltilmiş grafiklere göre tavan fiyatının 22 TL olduğu görülür. Hisse senedi 4 Aralık 2020 tarihinde 17,71 TL seviyesinden kapanış yapmıştır. Şirket yaklaşık on üç yılda 88 kat değer kazanmış, cari fiyatıyla ise ilk noktaya göre 71 katlık bir artış kaydetmiştir. Bu süreçte ödenen nakit temettülerle düzenli olarak yeniden hisse senedi alımı yapıldığı varsayıldığında, elde edilen kazanç katsayısı üç haneli rakamlara ulaşmaktadır.
Dolar bazında incelendiğinde ise Aselsan, Mayıs 2008 döneminde ortalama 0,15 dolar seviyesinden işlem görürken, Kasım 2017 tarihinde 6 dolar ile tarihi zirvesini görmüştür. Bu zirve döneminde dolar bazında yaklaşık 60 katlık bir fiyat artışı yaşanmıştır. 4 Aralık 2020 tarihinde ise 1 lot hisse fiyatı 2,27 dolar seviyesindedir. Yani dolar bazındaki cari fiyat, 2008 yılındaki dip fiyatının 15 kat üzerindedir. Bu durum, dolar bazında Aselsan fiyatında zirveye göre ciddi bir gerileme yaşandığını doğrular. Dolar bazlı zirve olan 6 dolar seviyesi, 4 Aralık 2020 tarihindeki 7,8 TL’lik kurla çarpıldığında Türk Lirası karşılığı 46,8 TL yapmaktadır. Oysa şirketin iç piyasadaki tarihi zirve fiyatı 22 TL seviyesindedir. Dolar bazlı zirve ile Türk Lirası bazlı zirve arasındaki bu iki kattan fazla fark, Borsa İstanbul’un yabancı yatırımcı gözünde ne kadar ucuz kaldığını gösterir.
Turkcell İletişim Hizmetleri Anonim Şirketi (TCELL)
BIST30 endeksinin güçlü şirketlerinden biri olan Turkcell’in 2020 yılı içindeki bir yıllık performansı incelendiğinde, yıla 13,7 TL seviyelerinden başlayan hisse fiyatının, yıl boyunca en yüksek 17,43 TL seviyesini, en düşük ise 11,40 TL seviyesini gördüğü anlaşılır. Hisse senedi 4 Aralık 2020 tarihinde 15,7 TL seviyesinden kapanmıştır. Yılın en dip seviyesinden alıp en zirve seviyesinden satmayı başaran bir yatırımcının elde edeceği maksimum kâr oranı yüzde 50 civarındadır.
Hissenin on yıllık geniş vadedeki seyrine bakıldığında ise Ocak 2010 döneminde 7,80 TL seviyesinden başlayan fiyatın, on yıl boyunca 7 TL ile 18 TL bandı arasında sıkışıp kaldığı görülür. Örneğin 2015 yılında 15 TL seviyesinden 1 lot Turkcell hissesi alan bir yatırımcının elindeki hisse, 4 Aralık 2020 tarihinde de hala 15 TL düzeyindedir. Bu durum, yatırımcının parasını enflasyona karşı bile koruyamadığını ve reel olarak ciddi bir kayıp yaşadığını gösterir.
Dolar bazlı grafik incelendiğinde ise şirketin dolar bazında 8 dolar seviyelerinden 2 dolar seviyelerine kadar gerilediği görülür. Son on yılın dolar bazlı zirvesi olan 8 dolar seviyesi, 4 Aralık 2020 kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrildiğinde hissenin 60 TL ve üzerinde fiyatlanması gerekirdi. Ancak hissenin cari fiyatı 15 TL civarındadır. Bu rasyonel veri, Turkcell’in dolar bazında son derece ucuz kaldığını ve uzun vadeli yatırımcılar için biriktirilebilir bir seviyede olduğunu kanıtlar.
Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi (HALKB)
Halkbank hisse senedinin Türk Lirası bazlı tarihsel değişimi incelendiğinde, 2007 yılında 8 TL civarında olan fiyatın, 2013 yılında 21 TL seviyesine ulaşarak tarihi zirvesini gördüğü anlaşılır. Buradan başlayan düşüş trendiyle 2020 yılı başında 4,70 TL seviyelerine kadar gerileyen hisse, 4 Aralık 2020 tarihinde günü 5,30 TL seviyesinden kapatmıştır.
Halkbank hissesi, Mayıs 2012 ile Mayıs 2013 arasındaki bir yıllık dönemde yatırımcısına yüzde 100’ün üzerinde yüksek bir getiri sağlamış, ancak hemen ardından gelen Haziran 2013 ile Haziran 2014 arasındaki bir yıllık dönemde yüzde 100 değer kaybı yaşamıştır. Bu sert dalgalanma, doğru hisseyi doğru zamanda ve doğru seviyeden almanın önemini çok net bir biçimde ortaya koymaktadır. Mayıs 2012’de alım yapan bir yatırımcı için doğru bir tercih olan hisse, Haziran 2013’te zirveden ortak olan bir yatırımcı için sermayenin yarısını eriten bir kayba dönüşmüştür.
Dolar bazında ise 2013 yılında 11,90 dolar seviyelerini gören Halkbank hissesi, ABD yaptırım davaları gibi temel analiz süreçlerinin etkisiyle 2 Kasım 2020 tarihinde 0,56 dolar seviyesine kadar gerilemiştir. Tarihi zirve ile dip arasındaki bu 21 katlık fark, şirketin yaşadığı değer kaybının derinliğini gösterir. 4 Aralık 2020 tarihi itibariyle bu fiyatların Türk Lirası karşılıkları şu şekildedir:
0,56 dolar: 7,8 * 0,56 = 4,36 TL 11,90 dolar: 7,8 * 11,90 = 92,82 TL
Bu veriler, Halkbank hisse senedi fiyatının dolar bazındaki tarihi zirvesine tam 21 kat uzaklıkta olduğunu gösterir. Bir şirkete yalnızca geçmişte gördüğü dolar zirvesine bakarak ucuz demek doğru olmasa da, bu rasyonel fark temel ve teknik analizlerle birleştirildiğinde önemli bir iskontoya işaret eder.
RTA Laboratuvarları Biyolojik Ürünler İlaç ve Makine Sanayi Ticaret Anonim Şirketi (RTALB)
Borsa İstanbul’da 2020 yılında spekülatif fiyat hareketlerinin yaşandığı ve günlerce tavan gidip ardından günlerce taban serileriyle küçük yatırımcıları sarsan hisselere en belirgin örneklerden biri RTA Laboratuvarları firmasıdır. Hisse senedi fiyatı 2020 yılı içinde en düşük 1,8 TL seviyesini görürken, en yüksek 64,7 TL seviyesini test etmiştir. Bir yılda yaklaşık 36 katlık bir fiyat değişimi yaşanmıştır. Yıllık fiyat artış oranı yüzde 3494 olarak gerçekleşmiştir.
Enflasyon oranının yüzde 10 civarında seyrettiği bir dönemde yüzde 3494 oranındaki bu nominal getiri olağanüstü görünse de, 60 TL’nin üzerindeki yüksek seviyelerden bu hissenin 100 TL olacağı yönündeki dedikodulara inanarak alım yapan çok sayıda küçük yatırımcı büyük zararlarla karşılaşmıştır. Sosyal mecralarda yayılan asılsız tüyolara inanarak bir an önce zengin olma hayaliyle zirveden maliyetlenen bu yatırımcılar, sermayelerinin çok büyük bir kısmını kaybetmişlerdir. Nitekim aynı hisse senedinin 2015 ile 2019 yılları arasında son derece dar ve yatay bir bantta hareketsiz kaldığı gerçeği göz ardı edilmemelidir.
Taze Kuru Gıda Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (TKURU)
Ocak 2020 tarihinde 6,5 TL seviyelerinde olan Taze Kuru Gıda hisse senedi fiyatı, Eylül 2020 döneminde inanılmaz bir yükselişle 1034 TL seviyesine kadar tırmanmıştır. Bu hareket, hisse senedinin dokuz ay gibi çok kısa bir sürede tam 159 kat değer kazandığını gösterir. Son on iki aylık dönemde hissenin gördüğü en dip fiyat 4,64 TL, en zirve fiyat ise 1034 TL’dir. Dip ile zirve arasındaki bu 223 katlık fark, yüzde 22184 oranında spekülatif bir değer artışına karşılık gelir.
Hisse senedi fiyatı 4 Aralık 2020 tarihinde 266 TL seviyesine gerilemiştir. Hissenin daha da yükseleceğine inanarak 1034 TL zirvesinden alım yapan bir yatırımcının parası yüzde 74 oranında erimiş ve bu kişi elindeki varlığı zararına satamadığı için zorunlu olarak uzun vadeli yatırımcı konumuna geçmiştir.
Doğan Şirketler Grubu Holding Anonim Şirketi (DOHOL)
Doğan Holding hisse senedi 2007 yılında 1,5 TL seviyelerindeyken, 2019 yılında 0,4 TL seviyesine kadar gerilemiştir. 2010 ile 2020 yılları arasında genel olarak 1 TL ile 2 TL bandı arasında dalgalanan hisse, Mart 2020’de yaşanan küresel salgın satışlarının ardından Nisan 2020 itibariyle yeni bir yükseliş trendi başlatmıştır. Bu süreçte 3,25 TL zirvesini gören hisse, 4 Aralık 2020 tarihinde günü 2,90 TL seviyesinden kapatmıştır. Son bir yılın en dip seviyesi olan 1,16 TL’den alıp zirve olan 3,25 TL’den satmayı başaran bir ortağın bir yıldaki nominal kazancı yüzde 180 olmuştur.
Dolar bazlı grafik incelendiğinde ise 2008 yılı başında 0,7 dolar seviyelerinde olan hissenin, 2009 yılında 0,25 dolar seviyelerine kadar gerilediği görülür. Şirketin dolar bazındaki tarihi zirvesi 1 dolar (cari kurla yaklaşık 8 TL) seviyesindedir. Dolayısıyla 4 Aralık 2020 tarihindeki 2,90 TL’lik cari fiyat, şirketin dolar bazında ne denli ucuz ve iskontolu olduğunun açık bir göstergesidir.
Turcas Petrol Anonim Şirketi (TRCAS)
Turcas Petrol hisse senedi, 2007 yılında 3 TL seviyelerinde fiyatlanırken, Ocak 2009 döneminde 1 TL seviyesine kadar gerilemiştir. Mayıs 2011’de 3,75 TL seviyesini test eden ve sürekli dalgalı bir seyir izleyen hisse senedi, 4 Aralık 2020 tarihinde 5,20 TL seviyesinden kapanmıştır. Bu tarz yüksek dalgalanmaya sahip hisseler, doğru hamleler yapabilen kısa vadeli alım satımcılar (trader) için önemli fırsatlar sunar. Teknik analiz yöntemleriyle destek direnç noktalarını belirleyen bir yatırımcı bu dalgalanmaları lot sayısını artırmak için kullanabilir.
Örneğin, 100 bin TL sermayesi olan bir yatırımcının 1 TL fiyattan 100 bin lot Turcas hissesi aldığını varsayalım. Hisse fiyatı 1,5 TL seviyesine yükseldiğinde satış yaparak nakde geçen yatırımcının sermayesi 150 bin TL’ye ulaşır. Birkaç ay sonra hisse fiyatı yeniden düzeltme yaparak 1,2 TL seviyesine gerilediğinde, yatırımcı elindeki 150 bin TL ile yeniden alım yaparsa lot sayısını 125 bin adede çıkarmış olur. Yalnızca iki doğru hamleyle eldeki hisse adedi yüzde 25 oranında artırılmıştır.
Bu stratejinin tam tersi uygulandığında ise sermayenin nasıl eriyeceği şu örnekle görülebilir:
100 bin TL sermaye ile 1 TL’den alınan 100 bin lot hisse, fiyat 0,75 TL’ye düştüğünde panikle satılırsa eldeki nakit 75 bin TL’ye düşer. Ardından hissenin yükselmeye başladığını gören yatırımcı, daha da yükseleceği korkusuyla bu kez 1,2 TL’den yeniden alım yaparsa elindeki hisse miktarı 62 bin 500 lota geriler. Panik ve plansızlık nedeniyle hisse miktarı 37 bin 500 lot azalmıştır.
Hissenin dolar bazlı grafiğine bakıldığında ise 2008 yılında 2,8 dolar olan zirve fiyatın, 4 Aralık 2020 tarihinde 0,68 dolar seviyelerine kadar gerilediği görülür. Şirketin mali yapısı fiyatı doğrudan etkilese de, dolar bazındaki bu gerileme hissenin ucuz kaldığını gösteren bir diğer iktisadi parametredir.
İpek Doğal Enerji Kaynakları Araştırma ve Üretim Anonim Şirketi (IPEKE)
İpek Doğal Enerji hisse senedi fiyatı, 2012 yılında 1,20 TL seviyelerindeyken, 2020 yılında 15,78 TL seviyesine kadar yükselerek tarihi zirvesini kaydetmiştir. 4 Aralık 2020 tarihinde günü 12,20 TL’den kapatan hissenin son bir yıl içindeki en dip fiyatı 5,59 TL, en yüksek fiyatı ise 15,78 TL’dir.
Dolar bazında ise 2012 yılında 0,6 dolar seviyelerinde bulunan hisse, Mayıs 2013 döneminde 3,5 dolar seviyesine kadar tırmanmıştır. 2020 yılı sonlarında ise 1,55 dolar seviyelerinden işlem görmektedir. Bu veri, şirketin dolar bazındaki tarihi zirvesinin oldukça uzağında ve döviz bazında iskontolu olduğunu teyit eder.
Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (TTKOM)
Türk Telekom hisse senedi fiyatı, 2008 yılında 4,2 TL seviyesindeyken, 2009 yılında 2,9 TL seviyesine gerilemiştir. Bu dipten başlayan uzun soluklu yükseliş hareketiyle Ağustos 2011 tarihinde hisse fiyatı 9,5 TL seviyelerine ulaşmıştır. Sonraki yıllarda dalgalı düşüşler kaydeden hisse, 2018 yılına gelindiğinde 3,1 TL seviyesine kadar gerilemiştir. Hisse senedi 4 Aralık 2020 tarihinde 7,9 TL seviyesinden işlem görmüştür.
Dolar bazlı fiyat grafiği incelendiğinde ise 2008 yılında 3,4 dolar olan fiyatın, tarihi zirve döneminde 5,85 dolar seviyesine kadar çıktığı görülür. 4 Aralık 2020 tarihinde ise hisse senedi 1 dolar seviyesinden işlem görmektedir. Dolar bazındaki bu fiyatlama, şirketin döviz cinsinden oldukça cazip seviyelerde bulunduğunu gösterir.
Petkim Petrokimya Holding Anonim Şirketi (PETKM)
Petkim hisse senedi fiyatı, 2008 yılı başında 0,6 TL seviyelerindeyken, Ocak 2016’da 2 TL seviyelerini, Ocak 2018 tarihinde ise 5,2 TL seviyelerini test etmiştir. Mart 2020 döneminde yaşanan büyük küresel satış dalgasında hisse fiyatı 2,2 TL seviyesine kadar gerilemiş, ancak buradan toparlanarak Aralık 2020 tarihinde yeniden 5,2 TL sınırına ulaşmıştır.
Zirve fiyattan hisse alan bir yatırımcı Mart 2020 döneminde panikle elindeki varlığı satmak zorunda kaldıysa büyük zarar yaşamıştır. Buna karşılık, nakitte bekleyen ve düşüşü fırsat görerek 2,2 TL seviyesinden alım yapan bir diğer ortak, sekiz ay gibi bir sürede yüzde 136 oranında olağanüstü bir getiri elde etmiştir. Bu getiri aylık bazda yüzde 17’lik bir kazanç oranına karşılık gelmektedir.
Dolar bazında ise Ocak 2018 döneminde 1,4 dolar ile tarihi zirvesini gören Petkim hisse senedi, Aralık 2020 tarihinde 0,65 dolar seviyelerinden işlem görmektedir. Bu veri, şirketin dolar bazındaki tarihi zirvesinin yarısından bile daha ucuz bir seviyede olduğunu ortaya koyar.
Tüpraş Türkiye Petrol Rafinerileri Anonim Şirketi (TUPRS)
Türkiye’nin en büyük sanayi kuruluşlarından biri olan Tüpraş, uzun vadeli yatırımcılarına tarihsel olarak makul kazançlar sağlamıştır. 2008 yılı başında 30 TL olan hisse senedi fiyatı, Mayıs 2011’de 55 TL seviyesini test etmiş, aynı yılın ağustos ayında yeniden 30 TL seviyesine gerilemiştir. Ekim 2016 dönemine kadar 56 TL seviyelerinde dalgalanan hisse, buradan başlattığı ralliyle Aralık 2017 tarihinde 146 TL seviyesine tırmanmıştır. Mart 2020’de yaşanan panik satışlarında 60 TL seviyesine kadar gerileyen Tüpraş, Aralık 2020 tarihinde yeniden 105 TL ile 110 TL bandında dengelenmiştir.
Dolar bazında ise Mayıs 2008 döneminde 23 dolar seviyelerinde olan hisse fiyatı, Kasım 2008’de 6 dolara gerilemiştir. Mayıs 2011’de yeniden 34 dolara yükselen hisse, Kasım 2017 tarihinde 38 dolar ile tarihi zirvesini görmüştür. Buradan başlayan düşüş dalgasıyla Aralık 2020 tarihinde 14 dolar seviyelerinden işlem görmektedir. Şirketin düzenli ödediği yüksek temettüler de hesaba katıldığında, düşüş dönemlerinde biriktirme yapan ortakların tatmin edici uzun vadeli kazançlar elde ettiği görülmektedir.
Tofaş Türk Otomobil Fabrikası Anonim Şirketi (TOASO)
Tofaş hisse senedi fiyatı, Ocak 2009 döneminde 1 TL seviyesindeyken, Ocak 2011’de 10 TL’ye, Kasım 2017’de ise 36 TL seviyesine yükselmiştir. Mayıs 2019 döneminde 14 TL seviyesine kadar gerileyen hisse, Aralık 2020 tarihinde yeniden 32 TL seviyelerinden işlem görmektedir. Yüksek temettü verimiyle öne çıkan Tofaş, her ay düzenli birikim yapmaya uygun, sabırlı yatırımcıları uzun vadede üzmeyen kurumsal bir yapıya sahiptir. Temettüler ve bölünmeler hariç tutulduğunda dahi on bir yılda 30 kattan fazla fiyat artışı kaydetmiştir.
Dolar bazlı grafik incelendiğinde ise Haziran 2008’de 3,8 dolar olan fiyatın, Ocak 2009’da 0,7 dolara gerilediği görülür. Ocak 2011’de 6,3 dolara yükselen hisse, Mayıs 2013 tarihinde 8,1 dolar ile tarihi zirvesini görmüştür. Mart 2020’de salgın paniğiyle 2,40 dolar seviyesine kadar çekilen hisse senedi fiyatı, Aralık 2020 döneminde 4,2 dolar seviyelerinde işlem görmektedir.
Karsan Otomotiv Sanayii ve Ticaret Anonim Şirketi (KARSN)
Karsan hisse senedi fiyatı, Haziran 2007’de 2,3 TL iken Ekim 2007’de 3,16 TL seviyesini test etmiştir. Mart 2009 döneminde 0,4 TL seviyesine kadar gerileyen hisse, Nisan 2011’de 2,05 TL seviyesine yükselmiş, ancak Ağustos 2011’de yeniden 0,8 TL seviyesine çekilmiştir. Temmuz 2020 döneminde 3,85 TL ile tarihi zirvesini gören hisse, Aralık 2020 tarihinde günü 3,10 TL seviyelerinden kapatmıştır.
Dolar bazında ise Mayıs 2008 döneminde 1,3 dolar seviyesinde olan fiyat, Şubat 2009’da 0,24 dolara gerilemiştir. Nisan 2011’de 1,34 dolara yükselen ve Nisan 2014’te 0,33 dolara inen Karsan hissesi, Aralık 2020 tarihinde 0,40 dolar seviyesinden işlem görmüştür.
Zorlu Enerji Elektrik Üretim Anonim Şirketi (ZOREN)
Zorlu Enerji hisse senedi fiyatı, Ocak 2009 döneminde 0,4 TL seviyesindeyken, Eylül 2009’da 1,8 TL seviyesine yükselmiştir. Mart 2014’te 0,5 TL seviyesine gerileyen fiyat, Kasım 2014’te 2,10 TL’ye çıkmıştır. Ekim 2018 döneminde yeniden 1 TL seviyeleri test edilmiş, ardından Ağustos 2020 tarihinde 3,2 TL ile tarihi zirve görülmüştür. Hisse senedi Aralık 2020 tarihinde 2,6 TL seviyelerinden işlem görmüştür.
Dolar bazında ise Mart 2009 döneminde 0,23 dolar olan hisse fiyatı, Eylül 2019’da 1,2 dolara yükselmiştir. Kasım 2014’te 0,9 dolar, Eylül 2015’te 0,3 dolar ve Mart 2020’de 0,17 dolar seviyeleri test edilmiştir. Hisse senedi Aralık 2020 tarihinde 0,35 dolar seviyelerinden işlem görmüştür.
Vestel Elektronik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (VESTL)
Vestel hisse senedi fiyatı, Temmuz 2007 tarihinde 2,7 TL seviyesindeyken, Şubat 2015’te 8,7 TL’ye, Aralık 2018’de ise 5,2 TL seviyelerine gerilemiştir. Buradan yükselişe geçen fiyat, Şubat 2020 tarihinde 17,8 TL seviyesini test etmiştir. Mart 2020 döneminde yaşanan salgın satışlarıyla sert bir şekilde 8,4 TL seviyesine kadar gerileyen Vestel, Aralık 2020 döneminde yeniden 20 ile 21 TL bandında işlem görmüştür.
Fiyatın yükseliş trendinde olduğunu düşünerek Şubat 2020’de 17,8 TL’den 178 bin TL’lik alım yapan bir yatırımcının sermayesi, yalnızca bir ay sonra Mart ayında 84 bin TL’ye kadar gerilemiştir. Buna karşılık, aynı hisse senedini Mart ayındaki dipten 84 bin TL yatırarak alan bir diğer ortak, Aralık 2020 tarihi itibariyle sermayesini 200 bin TL’ye yükseltmiştir. Sadece bir ay arayla yapılan bu işlemler, zamanlamanın yatırımlar üzerindeki sarsıcı etkisini somut bir biçimde göstermektedir.
Dolar bazında ise Vestel hisse senedi fiyatı, Mayıs 2008 döneminde 1,5 dolar seviyesindeyken, Ocak 2014’te 0,6 dolara gerilemiştir. Ekim 2014’te 3,5 dolar zirvesini gören hisse, Ağustos 2015’te yeniden 1,2 dolara düşmüş ve Aralık 2020 döneminde 2,7 dolar seviyelerinden alıcı bulmuştur.
Arçelik Anonim Şirketi (ARCLK)
Arçelik hisse senedi fiyatı, Haziran 2008 döneminde 7,5 TL seviyelerindeyken, Ocak 2009’da 1,1 TL seviyesine kadar gerilemiştir. Mayıs 2013’te 14,4 TL, Temmuz 2017’de ise 28 TL seviyelerini test eden hisse, Mart 2020’deki sert düşüşte 12 TL seviyesine kadar gerilemiş, ancak buradan toparlanarak Aralık 2020 döneminde günü 30 TL seviyelerinden kapatmıştır.
Dolar bazında ise Mayıs 2008’de 3 dolar, Ekim 2010’da 6 dolar, Kasım 2011’de 2,9 dolar, Mayıs 2013’de 8 dolar ve Temmuz 2018’de 1,7 dolar seviyeleri görülmüştür. Aralık 2020 döneminde ise hisse fiyatı 4 dolar seviyesindedir. Bu veri, şirketin dolar bazındaki tarihi zirvesine göre yarı yarıya ucuz ve iskontolu olduğunu teyit etmektedir.
Koç Holding Anonim Şirketi (KCHOL)
Koç Holding’in Türk Lirası bazlı hisse senedi fiyat hareketi incelendiğinde, Ocak 2008 tarihinde 3 TL seviyesinde bulunan hissenin, düzenli bir yükseliş trendi izleyerek Aralık 2020 tarihinde 20 TL sınırını test ettiği görülür. Mart 2020’de yaşanan büyük satış dalgasında holding hisseleri de etkilenerek 12 TL seviyelerine kadar gerilemiştir. Yükselişlerin devam edebilmesi için bu tarz düzeltmeler ve kâr satışları piyasanın doğal yapısı gereği normal karşılanmalıdır.
Dolar bazında ise Mayıs 2008 döneminde 2,20 dolar, Mart 2009’da 0,8 dolar, Kasım 2010’da 5,2 dolar, Kasım 2011’de 2,7 dolar ve Mayıs 2013’te 6,65 dolar seviyeleri test edilmiştir. Aralık 2020 döneminde ise holding hisseleri 2,5 dolar seviyelerinden işlem görmektedir.
Hacı Ömer Sabancı Holding Anonim Şirketi (SAHOL)
Sabancı Holding hisse senedi fiyatı, Haziran 2007 döneminde 6 TL seviyelerindeyken, Mart 2009’da 2,1 TL seviyesine kadar çekilmiştir. Kasım 2010’da 8,2 TL, Ocak 2012’de 5 TL ve Mayıs 2013’te 13,3 TL seviyelerini gören hisse, Mart 2014’te 7 TL’ye gerilemiş ve Aralık 2020 döneminde günü 10 TL seviyelerinden kapatmıştır.
Dolar bazında ise Mayıs 2008 döneminde 3,5 dolar olan fiyat, Mart 2009’da 1,2 dolara inmiş, Kasım 2010’da 5,8 dolara çıkmış, Ocak 2012’de 2,9 dolara düşmüş ve nihayet Mayıs 2013 tarihinde 7,25 dolar ile tarihi zirvesini görmüş durumdadır. Aralık 2020 döneminde ise holding hisseleri 1,4 dolar seviyelerinden işlem görmektedir. Şirket, dolar bazındaki tarihi zirvesine tam beş kat uzaklıktadır.
Sabancı Holding bünyesinde Akbank, CarrefourSA, Teknosa, Kordsa, Enerjisa, Brisa, AvivaSa, Çimsa, Aksigorta ve Akçansa gibi halka açık çok güçlü iştirakler bulunur. Bu şirketlerin kâr veya zarar durumları holding bilançosuna doğrudan yansır. Yatırımcılar Sabancı Grubu’na ortak olmak istediklerinde doğrudan holding hissesini alabilecekleri gibi, grup bünyesindeki Akbank ya da Çimsa gibi münferit şirketlere de yatırım yapabilirler. Hangi hissenin daha fazla getiri sağlayacağını önceden bilmek mümkün değildir. Nitekim holding hisselerinin yatay kaldığı bir dönemde bünyesindeki bir diğer şirket yüksek kârlar sağlayabilmektedir.
Ege Endüstri ve Ticaret Anonim Şirketi (EGEEN)
Ocak 2011 döneminde 50 TL seviyelerinde bulunan Ege Endüstri hisse senedi fiyatı, Ağustos 2014’te 115 TL seviyesini test etmiştir. Kasım 2015 döneminde 350 TL seviyesine tırmanan hisse, Kasım 2016’da 205 TL’ye gerilemiştir. Kasım 2019’da 500 TL’ye yükselen, Mart 2020’de ise 390 TL’ye gerileyen hisse, bu dipten başlattığı muazzam ralliyle Kasım 2020’de 1850 TL ile tarihi zirvesini görmüş ve Aralık 2020 tarihinde 1600 TL’nin üzerinde işlem yapmıştır.
Hisse senedi dolar bazında da benzer bir başarı göstermiştir. Ocak 2011’de 17 dolar, Kasım 2011’de 54 dolar, Kasım 2015’te 118 dolar ve Kasım 2020 döneminde 240 dolar seviyelerini görmüştür. Borsa İstanbul genelinde birçok şirket dolar bazında tarihi zirvelerinin çok uzağındayken, Ege Endüstri bu düşüş trendine girmeyen nadir istisnalardan biri olmuştur. Şirket son on yılda Türk Lirası bazında 18 kat değer kazanırken, dolar bazında da yatırımcısına yaklaşık 14 katlık net bir kazanç sağlamıştır.
Esenboğa Elektrik Üretim Anonim Şirketi (ESEN) ve Bayrak EBT Taban (BAYRK)
Esenboğa Elektrik, Ekim 2020 döneminde 8,5 TL fiyatla halka arz edilmiş ve borsadaki ilk dokuz işlem gününün tamamında yüzde 10’luk tavan serisi yakalayarak 21,98 TL seviyesine tırmanmıştır. 2020 yılında halka arzlara gelen rekor talep nedeniyle yatırımcılar istedikleri miktarda hisse alamamış, dağıtım oransal yöntemle yapıldığı için cüzi miktarda pay elde edebilmişlerdir. Onuncu işlem gününde 21,98 TL’den başlayan satış dalgasıyla gerileyen hisse, Aralık 2020 döneminde 17 TL ile 19 TL bandında dengelenmiştir.
Bayrak Taban ise Haziran 2020 döneminde 3,6 TL fiyattan eşit dağıtım yöntemiyle halka arz edilmiştir. Borsada işlem görmeye başladıktan sonra 11,57 TL seviyesine kadar yükselen hisse, Aralık 2020 tarihinde günü 10 TL ile 11 TL bandında kapatmıştır.
Borsa İstanbul’da işlem gören pazar ve endeks yapıları
Aralık 2020 tarihi itibariyle Borsa İstanbul bünyesinde işlem gören yaklaşık 400 şirket bulunmaktadır. Güvenli ve sağlıklı bir yatırım ortamı sunmak amacıyla bu şirketler belirli kriterlere göre farklı pazarlara ayrılmıştır:
Yıldız Pazar, kurumsallaşma düzeyi yüksek, ortaklık yapısı güçlü ve yüksek sermaye büyüklüğüne sahip lider şirketlerin işlem gördüğü pazardır. Ana Pazar ve Alt Pazar, orta ve daha küçük ölçekli şirketlerin işlem gördüğü alanlardır. Yakın İzleme Pazarı, finansal veya idari sorunları bulunan, gözetim altında tutulan ve spekülatif fiyat hareketlerinin daha sık yaşandığı riskli şirketlerin bulunduğu pazardır.
Ayrıca yatırımcıların sektörel eğilimleri takip edebilmesi için borsa bünyesinde sektörel endeks ayrımları yapılmıştır. Bu endeksler arasında BIST Gıda, BIST Sanayi, BIST Banka, BIST Teknoloji, BIST Savunma, BIST Bilişim ve BIST Haberleşme gibi tematik başlıklar yer alır.
Şirketlerin büyüklük ve işlem hacimlerine göre yapılan en temel sınıflandırmalar ise şunlardır:
BIST30 Endeksi, borsada işlem gören, hem piyasa değeri hem de günlük ortalama işlem hacmi en yüksek olan en güçlü 30 şirketin performansını ölçer. BIST50 Endeksi, benzer kriterlerle ilk 50 şirketi kapsar. BIST100 Endeksi ise ilk 100 büyük şirketin hisselerinden oluşur. BIST30 endeksinde yer alan tüm kurumsal şirketler doğal olarak BIST50 ve BIST100 endekslerinin de daimi üyesidir. Bu listeler borsa yönetimi tarafından belirli dönemlerde performans verilerine göre güncellenir.
Yatırımlarda rasyonel planlama ve duygusal disiplin ilkeleri
Finansal piyasalarda başarılı olmanın temel şartı, hisse senedi ya da herhangi bir emtiayı satın almadan önce mutlaka profesyonel bir planlama yapmaktır. Bireysel yatırımcıların yatırım kararlarını vermeden önce şu kriterleri net bir şekilde belirlemeleri gerekir:
Satın alınan varlığın ne kadarlık bir zaman diliminde elde tutulacağı önceden kararlaştırılmalıdır. Fiyatın yükselmesi durumunda hangi seviyeden kâr realizasyonu (kar al) yapılacağı netleştirilmelidir. Yatırımcı, makul bir kâra ulaştığında hırsa kapılmadan kâr satışını gerçekleştirebilmeli ve piyasayla inatlaşmamalıdır. İşlerin yolunda gitmemesi durumunda, daha büyük kayıpları önlemek adına hangi seviyede zarar kes (stop-loss) yapılacağı önceden belirlenmeli ve bu kural disiplinle uygulanmalıdır.
Mart 2020 tarihinde küresel piyasalarda yaşanan sert düşüş dönemi, planlamanın ve duygusal disiplinin önemini gösteren tarihi bir laboratuvardır. Bu kriz anında paniğe kapılmayıp elindeki varlığı satmayan dindarlar kısa sürede yaşanan hızlı toparlanma sayesinde birikimlerini korumayı başarmışlardır. Daha da önemlisi, sermayesinin tamamını borsaya bağlamayıp kenarda nakit bulunduran bilinçli ortaklar, bu tarihi düşüşü bir fırsat olarak kullanmış ve tarihi dip seviyelerden yaptıkları alımlarla çok kısa sürede mükemmel kazançlar elde etmişlerdir. Piyasalarda fırsatların hiçbir zaman bitmeyeceğini bilerek, kararlarını kulaktan dolma dedikodular veya tüyolar yerine, teknik ve temel analiz verilerine dayandıran, duygularını yönetip mantığıyla hareket eden ortaklar uzun vadede daima kazananlar olacaktır.
Yorum Yaz