Enflasyon, deflasyon, stagflasyon, istihdam, iş gücü, işsizlik ve işsizlik türleri ders notları

İşsizlik kavramı ve işsiz sayılmanın temel kriterleri

Çalışmak istediği halde iş bulamayan aktif nüfus sınırları içinde yer alan kişilerin oluşturduğu duruma işsizlik denir. Bir bireye işsiz denilebilmesi için üç temel kriteri birlikte taşıması gerekmektedir. Bunlar bir işinin olmaması, aktif olarak iş araması ve on beş yaşından büyük olmasıdır. Ayrıca bir kişinin işsiz sayılması için en az altı aydır bu kriterleri birlikte taşıyor olması gerekir.

İşsizlik türleri ve piyasa dinamikleri

Ekonomilerdeki yapısal özelliklere, teknolojiye ve dönemsel dalgalanmalara göre şekillenen başlıca işsizlik türleri şu şekilde sınıflandırılmaktadır:

Friksiyonel işsizlik

İş arama işsizliği olarak da adlandırılan bu türde, çeşitli sebeplerle geçici olarak işsiz kalınır. Üniversite eğitimini yeni bitirip devlete atanmayı veya özel sektöre kabul edilmeyi bekleyen yeni mezunların iş arama sürecinde geçirdikleri süre bu gruba girmektedir. Benzer şekilde, mevcut işinden memnun kalmayıp istifa eden ve daha iyi şartlarda yeni bir iş arayan kişilerin oluşturduğu grup da bu kapsamda değerlendirilir.

Doğal işsizlik

Friksiyonel işsizlik ile yapısal işsizlik kavramlarının her ekonomide sürekli var olacağı tarihsel bir gerçektir. Ekonomide sadece bu iki işsizlik türünün bulunduğu varsayıldığında tam istihdam sağlanmış kabul edilir. Ancak bu durum pratik açıdan ütopiktir. İşte bu iki kaçınılmaz işsizlik oranının toplamı ekonomi biliminde doğal işsizlik oranını vermektedir.

Yapısal işsizlik

Bünyevi veya strüktürel işsizlik olarak tanımlanan bu tür, ekonominin yapısal özelliklerinden kaynaklanır. Tüketici tercihlerinin ve davranışlarının kalıcı olarak değişmesi sonucu ortaya çıkan işsizlik bu gruba girmektedir. Benzer şekilde, üretim teknolojilerindeki hızlı değişimlere ve gelişmelere ayak uyduramayan iş gücünün işsiz kalması da yapısal işsizliğin temel nedenlerindendir.

Mevsimsel işsizlik

Bu işsizlik türü en sık tarım sektöründe görülmektedir. Yılın belirli dönemlerinde çalışıp diğer dönemlerinde faaliyetlerin durması nedeniyle çalışamayan kişilerin durumunu ifade eder. Mevsimsel işsizlerin işsiz kaldığı aylar genellikle kış aylarıdır.

Gizli işsizlik

Belirli bir emek unsurunun üretim sürecinde yer almasına rağmen toplam üretim miktarında hiçbir değişiklik oluşturamaması durumunda gizli işsizlik ortaya çıkar. Tarım ve hayvancılıkla geçimini sağlayan ailelerdeki çocukların, aile işletmesinde çalışmalarına rağmen toplam çıktı miktarını artırmaması bu durumun en somut örneğidir. Bu kişilerin üretimden çekilmesi toplam üretimi azaltmamaktadır.

Konjonktürel işsizlik

Devrevi işsizlik olarak da adlandırılan bu tür, tamamen irade dışı gelişmektedir. Ekonomik yaşamda büyüme sürekli sabit kalmadığından, ekonominin daralma ve durgunluk dönemlerine girmesiyle üretimin yavaşlaması sonucu ortaya çıkan işsizliktir.