İşsizlik ve işsizlik türleri ders notları

İçindekiler

İşsizlik kavramı ve işsiz sayılmanın temel kriterleri

İktisadi açıdan işsizliği tanımlamak oldukça karmaşık bir yapı barındırır. En genel tanımıyla, çalışmak istediği halde iş bulamayan ve aktif nüfus sınırları içinde yer alan kişilerin karşı karşıya kaldığı durum işsizlik olarak adlandırılır. Bu durumdaki kişilere ise işsiz denir. Bir ekonomide bireyin resmi olarak işsiz kabul edilebilmesi için üç temel kriteri aynı anda taşıması gerekir. Bu kriterler şunlardır:

• Bir işinin olmaması,
• Aktif olarak iş araması,
• On beş yaşından büyük olması.

Bununla birlikte, bir kişinin istatistiksel olarak işsiz sayılması için bu üç şartı en az altı aydır kesintisiz bir şekilde birlikte taşıyor olması gerekir. Aktif nüfus olarak tanımlanan ve iş gücü piyasasının temelini oluşturan grup ise on beş ile altmış beş yaş arasındaki bireylerden oluşur.

İşsizlik türleri ve piyasa dinamikleri

Ekonomik sistemlerde farklı iktisadi ekollerin ve piyasa koşullarının ortaya çıkardığı çeşitli işsizlik türleri bulunur. Bu türler piyasanın işleyişi, teknolojik gelişmeler ve dönemsel dalgalanmalar doğrultusunda şu şekilde sınıflandırılır:

Friksiyonel işsizlik

İş arama işsizliği olarak da bilinen friksiyonel işsizlik, bireylerin geçici nedenlerle işsiz kaldığı süreci ifade eder. Bu gruptaki ilk kitle, iş gücüne yeni katılan kişilerden oluşur. Örneğin üniversite eğitimini yeni tamamlamış, devlete atanmayı bekleyen ya da özel sektörde uygun bir pozisyona kabul edilmeyi hedefleyen mezunların geçirdiği arayış dönemi bu kapsamdadır. Ayrıca mevcut işinden memnun olmayıp istifa eden ve kendi isteğiyle daha iyi şartlarda yeni bir iş arayışına giren bireyler de bu işsizlik grubu içinde değerlendirilir.

Doğal işsizlik

Her sağlıklı ekonomide friksiyonel ve yapısal işsizliğin sürekli olarak var olacağı kaçınılmaz bir gerçektir. Teorik olarak bir ekonomide sadece bu iki işsizlik türünün mevcut olması, o ekonominin tam istihdam seviyesine ulaştığı anlamına gelir. Ancak gerçek piyasa koşullarında tam istihdamın sıfır işsizlikle sağlanması ütopik bir durumdur. Friksiyonel işsizlik oranı ile yapısal işsizlik oranının toplamı, o ekonominin doğal işsizlik oranını oluşturur.

Yapısal işsizlik

Bünyevi ya da strüktürel işsizlik olarak adlandırılan bu tür, doğrudan ekonominin yapısal değişimlerinden kaynaklanır. Temel olarak iki farklı dinamikle ortaya çıkar. Birincisi, tüketici davranışlarında ve tercihlerinde yaşanan köklü değişikliklerdir. Tüketicilerin bir ürüne olan talebinin kalıcı olarak azalması, o sektördeki iş gücünün işsiz kalmasına yol açar. İkincisi ise üretim teknolojilerinin değişmesi ve teknolojik gelişmelere ayak uydurulamamasıdır. Teknolojik dönüşümlere uyum sağlayamayan ve gerekli yeni becerileri edinemeyen iş gücü bu süreçte yapısal işsiz konumuna düşer.

Mevsimsel işsizlik

Mevsimsel işsizlik, faaliyetlerin yılın belirli dönemlerinde yoğunlaşıp diğer dönemlerinde duraklamasıyla ortaya çıkar. Bu işsizlik türüyle en sık karşılaşılan alan tarım sektörüdür. Yılın belirli aylarında tarlada aktif olarak çalışıp, üretimin durduğu kış aylarında işsiz kalan kişilerin yaşadığı durum bu türe en net örnektir. Benzer şekilde turizm ve inşaat gibi mevsim koşullarına doğrudan bağlı sektörlerde de bu geçici işsizlik yapısı görülür.

Gizli işsizlik

Bir emek ögesinin üretim sürecinde yer almasına rağmen, toplam üretim miktarında hiçbir net artış ya da değişim yaratamaması durumuna gizli işsizlik denir. Bu durumda, ilgili iş gücü üretimden çekilse bile toplam üretim miktarında herhangi bir azalma yaşanmaz. Tarım ve hayvancılıkla geçimini sağlayan geniş ailelerde, çocukların aslında işletmeye yardım ediyor görünmesine rağmen toplam üretim çıktısını değiştirmemesi bu durumun en tipik örneğidir.

Konjonktürel işsizlik

Devrevi işsizlik olarak da bilinen bu tür, tamamen bireylerin iradesi dışında gelişir. Ekonomik büyüme süreci her zaman doğrusal ve sabit bir seyir izlemez. Ekonomide yaşanan dönemsel daralmalar, durgunluklar ve kriz süreçlerinde üretimin yavaşlamasıyla birlikte ortaya çıkan işsizlik konjonktürel işsizliktir. Ekonomik canlanma dönemlerinde bu işsizlik türü azalırken, daralma dönemlerinde belirgin şekilde tırmanışa geçer.