İçeriğe geç
KPSS Vatandaşlık Ders Notu PDF

657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu Ders Notları

Hazırlayan: PDF Soru Bankası - Ders Notları Arşivi. Yayın , 10 dk

BÖLÜM 1: KAMU GÖREVLİLERİ VE İSTİHDAM BİÇİMLERİ

657 sayılı Kanun’a göre kamuda memur, sözleşmeli personel ve işçi olmak üzere 3 farklı istihdam biçimi bulunmaktadır. Geçmişte uygulanan “geçici personel” statüsü ise tamamen kaldırılmıştır.

1. Memur (Asli ve Sürekli Kamu Görevlisi)

  • Devlet dairelerinde (bakanlıklarda) ve diğer kamu tüzel kişilerinde (belediye, TRT, üniversite vb.) çalışan görevlilerdir.
  • Genel idare esaslarına (idare hukuku kurallarına ve 657 sayılı Kanun’a) göre çalışırlar.
  • Yürüttükleri hizmetler asli ve süreklidir.
  • Kadrolu ve güvencelidirler.

2. Sözleşmeli Personel

  • Devlet ve diğer kamu tüzel kişilerinde istihdam edilirler ve 657 sayılı Kanun’a tabidirler.
  • Memurlar gibi kadrolu ve güvenceli değillerdir.
  • Kalkınma planları, yıllık programlar ve iş programlarındaki önemli projelerin hazırlanması, gerçekleştirilmesi ve işletilmesi gibi özel uzmanlık ve meslek bilgisi gerektiren geçici işlerde istihdam edilirler.
  • Kendileriyle 1 ila 3 yıllık geçici sözleşmeler imzalanır (Örn: sözleşmeli öğretmenler, hemşireler).
  • İş kanununa değil, 657 sayılı Kanun’un izin ve çalışma hükümlerine tabidirler.

3. İşçi

  • 657 sayılı Kanun’da bir istihdam biçimi olarak sayılsa da bu kişilere 657 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaz.
  • Kamu kurumlarında (özellikle belediyelerde) özel hukuk sözleşmesi ile istihdam edilirler.
  • Tamamen İş Kanunu hükümlerine tabidirler.
  • Memur ile Farkları: İşçiler izinlerini İş Kanunu’na göre kullanırken, memurlar 657’ye göre kullanır. İşten çıkarılan bir memur hakkını aramak için İdare Mahkemesine (idari yargı) başvururken, sözleşmesi feshedilen bir işçi adliyelerdeki İş Mahkemesine başvurur.

BÖLÜM 2: 657 SAYILI KANUN’UN ÜÇ TEMEL İLKESİ

1. Sınıflandırma

  • Memurların mesleklerine ve niteliklerine göre gruplara ayrılmasıdır.
  • Hukuk sistemimizde toplam 12 adet hizmet sınıfı bulunmaktadır. (Eski sistemde 10 sınıf varken, 2015/15 Temmuz sonrası askeri teşkilatların sivil yapıya yaklaştırılmasıyla Jandarma ve Sahil Güvenlik hizmetleri de eklenerek sayı 12’ye çıkmıştır).
  • Hizmet Sınıfları:
    1. Genel İdare Hizmetleri: Masa başı büro, yönetim, dosyalama, müdürlük işleridir. (Diğer sınıflardan bu sınıfa veya bu sınıftan diğerlerine geçiş yapılabilir).
    2. Teknik Hizmetler: Mühendis, mimar ve teknikerlerdir.
    3. Sağlık Hizmetleri ve Yardımcı Sağlık: Ebe, hemşire, doktor, diş tabibi, veteriner hekim, diyetisyenlerdir.
    4. Eğitim ve Öğretim Hizmetleri: Öğretmenlerdir.
    5. Avukatlık Hizmetleri: Kamuda görev yapan kurum avukatlarıdır.
    6. Din Hizmetleri: İmam ve müezzinlerdir.
    7. Emniyet Hizmetleri: Polis ve komiserlerdir.
    8. Jandarma Hizmetleri: (2018’de eklenmiştir).
    9. Sahil Güvenlik Hizmetleri: (2018’de eklenmiştir).
    10. Yardımcı Hizmetler: Isıtma, aydınlatma, soğutma işleri, hasta bakıcılık, müracaat sahiplerini karşılama, dosya taşıma ve temizlik işleridir (Özlük hakları en düşük olan sınıftır).
    11. Mülki İdare Hizmetleri: Kaymakam ve valilerdir.
    12. Milli İstihbarat Hizmetleri: MİT mensuplarıdır.
  • Sınıflandırma Dışında Kalanlar: Hakim ve Savcılar, TSK personeli (subay/astsubay) ve YÖK/akademik personeli kendi özel kanunlarına tabi olduklarından 12 hizmet sınıfı içinde yer almazlar. Ayrıca “Adalet Hizmetleri” adında bir hizmet sınıfı yoktur.

2. Kariyer

  • Memurların, kendi sınıfları içerisinde gerekli bilgi ve yetişme şartlarına göre en yüksek derecelere kadar ilerleyebilmesidir.
  • Derece ilerlemesi dikey (yukarı doğru) bir ilerlemedir; memurun hem maaşını hem de yetki, mevki ve rütbesini artırır. Kademe ilerlemesi ise yatay (yanlamasına) bir ilerlemedir; memurun mevkisinde değişiklik yapmaz, yalnızca maaşını artırır.

3. Liyakat

  • Kamu hizmetlerine girmede, ilerlemede, yükselmede ve görevin sona ermesinde tamamen bilgi, görgü ve yetenek (sınavlar, diplomalar, liyakat esasları) kriterlerinin aranmasıdır.
  • Bu sistemin eşit imkânlarla uygulanması devlet memurlarını güvenceye kavuşturur; torpili ve kayırmacılığı önler.

BÖLÜM 3: MEMURLUĞA GİRİŞ İLKELERİ VE GENEL ŞARTLARI

1. Anayasal İlkeler Anayasa’nın kamu hizmetine girme hakkına ilişkin maddesinden üç temel ilke çıkarılır:

  • Eşitlik: Her Türk, kamu hizmetine girme hakkına sahiptir.
  • Serbestlik: Kimse zorla memur yapılamaz; her Türk kamu hizmetine girmeme (tercih etmeme) hakkına da sahiptir.
  • Liyakat: Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrım ve kriter gözetilemez.

2. Devlet Memuru Olmanın Genel Şartları

  • Vatandaşlık: Türk vatandaşı olmak zorunludur (Yabancılar memur olamaz).
  • Yaş Sınırı: Genel kural 18 yaşını doldurmuş olmaktır.
    • İstisna (Kazai Rüşt): Bir meslek ve sanat okulunu bitirenler (Örn: Sağlık meslek lisesi mezunları), 15 yaşını doldurmuş olmak şartıyla mahkemeden “ergin kılınma” (kazai rüşt) kararı alarak memuriyete başvurabilirler.
  • Mezuniyet: En az ortaokul mezunu olmak şarttır. Ancak ortaokul mezunu istekli çıkmayan yardımcı hizmetler kadrolarına (temizlik, hasta bakıcılık vb.) ilkokul mezunları da alınabilir.
  • Suç Kaydı (Sabıka Durumu):
    • Taksirli Suçlar: İstemeden veya kazaen işlenen suçlardan alınan cezalar (süresi ne olursa olsun, örn: trafik kazasından alınan 5 yıllık hapis) memur olmaya engel değildir.
    • Kasıtlı Suçlar: Kasıtlı suçlardan dolayı 1 yıl (12 ay) ve üzeri kesinleşmiş hapis cezası alanlar memur olamazlar (11 aya kadar olan cezalar engel değildir).
    • Af Durumu: Genel ve özel af kasıtlı suçların engelini kaldırabilir. Ancak suç yüz kızartıcı bir suç ise (dolandırıcılık, sahtecilik, hırsızlık, güveni kötüye kullanma, kaçakçılık), alınan ceza 1 gün bile olsa affa uğrasa dahi o kişi bir daha asla memur olamaz.
    • Disiplin ve HAGB: Üniversitede alınan disiplin cezaları veya mahkemenin verdiği Hükmün Açıklanmasının Geriye Bırakılması (HAGB) kararları memurluğa engel teşkil etmez.
  • Askerlik Durumu: Askerlikle ilişiği bulunmamak gerekir (Askerliği yapmış olmak şart değildir; tecilli, erteletmiş veya muaf olmak yeterlidir).
  • Sağlık: Görevini devamlı yapmasına engel olabilecek zihinsel bir rahatsızlığı bulunmamak gerekir (Psikolojik ilaç/tedavi geçmişi tek başına engel değildir).
    • Engelli Personel Kotası (%3): Engelliler için 2 yılda bir EKPSS yapılır. Her kurum, toplam dolu kadrosunun %3’ü oranında engelli personel çalıştırmakla yükümlüdür.

BÖLÜM 4: ADAY MEMURLUK VE GÖREVE BAŞLAMA SÜRECİ

1. Aday Memurluk Süreci

  • Memurluğa ilk girişte uygulanan deneme sürecidir. Süresi en az 1 yıl, en çok 2 yıldır.
  • Aday memur bu süreçte şu üç eğitimi başarıyla tamamlamak zorundadır:
    1. Temel Eğitim (Aynı kurumda alınmalıdır)
    2. Hazırlayıcı Eğitim (Aynı kurumda alınmalıdır)
    3. Staj Eğitimi (Başka bir kurumda da yapılabilir)
  • Aday memurlar bu süreç boyunca yalnızca kendi kurumlarında çalıştırılabilirler; başka kurumlara nakledilemezler.

2. Adaylıkta Başarısızlık ve İlişik Kesme

  • Eğitimlerin veya stajın herhangi birinden başarısız olanların; ya da adaylık sürecinde aylıktan kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması disiplin cezası alanların görevine son verilir.
  • İlişik kesme işlemi, disiplin amirinin teklifi ve atamaya yetkili amirin (ilçede kaymakam, ilde vali) onayı ile gerçekleştirilir.
  • Sağlık nedenleri dışındaki başarısızlıklar sebebiyle ilişiği kesilenler, 3 yıl geçmedikçe yeniden memuriyete başvuramazlar (KPSS’ye girseler dahi atanamazlar).

3. Göreve Başlama Süreleri ve Gitmeme Cezası Asaleti tasdik edilen memurların atama onayından sonra göreve başlama süreleri coğrafi konuma göre değişir:

  • Aynı Yerdeki Göreve Atanma (Aynı Şehir): Tebliğ gününü izleyen ilk iş günü göreve başlamak zorundadır.
  • Başka Yerdeki Göreve Atanma (Farklı Şehir): Tebliği izleyen günden itibaren 15 gün içinde yola çıkıp göreve başlamak zorundadır.
  • Süreye Uymama (Müstafi Sayılma): Belirtilen sürelerde göreve başlamayanlar istifa etmiş (çekilmiş) sayılırlar ve 1 yıl boyunca devlet memuru olamazlar.

BÖLÜM 5: ÇALIŞMA SAATLERİ, PROMOSYONLAR VE İSTİSNAİ MEMURLUK

1. Çalışma Esasları ve İlerlemeler

  • Çalışma Süresi: Memurların haftalık çalışma süresi 40 saattir (Günlük 8 saat x 5 gün). (İşçilerin haftalık süresi ise 45 saattir).
  • Başlangıç Dereceleri:
    • 4 yıllık Fakülte (Lisans) mezunları memuriyete 9. derecenin 1. kademesinden başlar. (5 yıllıklar 9/2, 6 yıllıklar 9/3 ile başlar).
    • Ön lisans mezunları 10. derecenin 2. kademesinden başlar.
    • Lise mezunları ise 13. derecenin 3. kademesinden başlar.
  • 8 Yıl Kesintisiz Ceza Almama Ödülü: Son 8 yıl boyunca hiçbir disiplin cezası almayan memura ödül olarak 1 kademe ilerlemesi verilir. (Eğer memur 4. dereceye ulaşmışsa ve yine cezasızlığı varsa 1 derece ilerlemesi kazanır).

2. İstisnai Memurluk

  • Sınav (KPSS), adaylık süreci, kademe ve derece ilerlemesi gibi standart kuralların uygulanmadığı, doğrudan atama ile gelinen kadrolardır.
  • Bu kadroların memuriyet güvencesi (kadrosu) yoktur; diledikleri an görevden alınabilirler.
  • Örnekler: Vali, Büyükelçi (kamuda veya özelde en az 5 yıl deneyim şartıyla), Bakan Yardımcıları, MİT mensupları, Cumhurbaşkanlığı (Külliye) memurları ve TBMM (Meclis) memurlarıdır.
  • Meslek Memurlukları: Öğretmenlik, hemşirelik ve kaymakamlık gibi güvenceli kadrolar meslek memurluğudur; istisnai memurlukla ilgileri yoktur.

BÖLÜM 6: MEMURLARIN ÖDEVLERİ VE YASAKLARI

1. Memurların Ödevleri (Yapması Gerekenler)

  • Sadakat ve Yemin: Memur asaleti onaylandıktan sonra en geç 1 ay içinde düzenlenen törenle Türk bayrağı üzerine el koyarak yemin etmek ve yemin belgesini imzalamak zorundadır.
  • Tarafsızlık: Siyasi partilere üye olamazlar; görev sırasında din, dil, ırk ayrımı yapamazlar ve hiçbir partinin yararına/zararına çalışamazlar. (Üye olmak ihraç sebebi; taraflı davranmak kademe durdurma sebebidir).
  • Hizmetin Kesintisizliği ve Devamsızlık Sınırları:
    • Geç gelme / erken ayrılma -> Uyarma cezası.
    • 1-2 gün mazeretsiz gelmeme -> Aylıktan kesme cezası.
    • 3 ila 9 gün mazeretsiz gelmeme -> Kademe ilerlemesinin durdurulması.
    • Üst üste kesintisiz 10 gün gelmeme -> İstifa etmiş (çekilmiş) sayılma.
    • Bir yılda toplam (parça parça) 20 gün gelmeme -> Memurluktan çıkarılma (ihraç).
  • Mal Bildirimi: Memuriyete girerken verilir. Sonrasında ise sonu 0 ve 5 ile biten yıllarda (5 yılda bir), en geç şubat ayının sonuna kadar kendisinin, eşinin ve velayeti altındaki çocuklarının mal varlığını kuruma bildirmekle yükümlüdür.
  • Zararları Giderme ve Dava Usulü: Memurun kasıt veya ihmalinden kaynaklanan kurum zararları rayiç (güncel) bedel üzerinden memurdan tahsil edilir. Eğer memurun kusuruyla bir vatandaş zarar görürse, vatandaş doğrudan memura dava açamaz; ilgili kurum (devlet) aleyhine tazminat davası açar. Devlet tazminatı öder ve kusurlu memurun maaşından rücu (kesinti) yoluyla tahsil eder.

2. Memurların Yasakları (Yapmaması Gerekenler)

  • İkinci İş Yasağı: Memurlar ikinci bir iş yapamazlar.
  • Ticaret Yasağı: Tacir veya esnaf olamazlar (Kolektif ve komandit şirketlere ortak olamazlar; ancak limited şirket ortağı veya borsada hisse sahibi anonim şirket ortağı olabilirler).
    • Bildirim Süresi (15 Gün): Eşi veya velayeti altındaki çocuğu yasaklanan ticari faaliyetlere başlarsa, memur bunu 15 gün içinde kurumuna bildirmek zorundadır (Aksi halde kınama cezası alır).
  • Grev ve Toplu Eylem Yasağı: Grev yapmak, boykot uygulamak, işi yavaşlatmak ve toplu eylemde bulunmak kesinlikle yasaktır ve memurluktan ihraç sebebidir.
  • Hediye ve Çıkar Sağlama Yasağı: Hediye alma yasağının kapsamını her yıl Kamu Görevlileri Etik Kurulu belirler.
  • Basına Açıklama Yasağı: Yetkisiz memurlar basına bilgi/demeç veremez. Açıklama yetkisi merkezde Bakan veya yetkilendirdiği kişilere; taşrada ise Vali veya onun yetkilendirdiği mülki amirlere aittir.

BÖLÜM 7: MEMURLARIN HAKLARI

  • Mevzuatın Uygulanması: Kendilerine tanınan yasal hakların uygulanmasını talep edebilirler.
  • Sendikal Haklar: Sendika kurma, üye olma ve serbestçe çekilme hakları vardır (Üyelik zorunlu değildir).
  • Soruşturma Güvencesi (İzin Şartı): Görev suçlarında savcılar doğrudan soruşturma açamaz. 4483 sayılı Kanun gereği ilçede kaymakamdan, ilde validen öncelikle soruşturma izni alınması zorunludur.
  • Silsile ile Şikâyet Hakkı: Amirlerini veya haksızlıkları şikâyet ederken hiyerarşik sırayı (silsileyi) takip etmek zorundadırlar (Örn: öğretmen okul müdürünü aşarak doğrudan kaymakama şikâyette bulunursa “usulsüz müracaat”tan uyarma cezası alır).
  • İstifa Hakkı: Bir memur hayatı boyunca en fazla iki kez istifa edip geri dönebilir; üçüncü kez istifa ederse geri dönüş hakkını kaybeder.
  • Aylık (Maaş) Esası: Memurlar çalışmadan önce maaşlarını peşin (aylık) alırlar, sonra çalışırlar (İşçiler ise önce çalışır, sonra ücret alırlar).
  • Sosyal Güvence ve Çocuk Yardımı: Erkek çocuklar okuyorlarsa 25 yaşına kadar; kız çocukları ise evlenene kadar (boşanıp geri dönerlerse de dahil) ana babanın sosyal güvencelerinden yararlanmaya devam ederler.

BÖLÜM 8: MEMURLARIN İZİN HAKLARI (GÜNCEL DEĞİŞİKLİKLER DAHİL)

1. Yıllık İzin

  • Hizmet süresi 1 yıldan 10 yıla kadar olan memurların yıllık izni 20 gündür.
  • Hizmet süresi 11 yıl ve üzeri olanların yıllık izni 30 gündür.
  • Özellikler: Aday memurların ilk yılında yıllık izin hakkı yoktur. İzinler parça parça kullanılabilir ve birbirini izleyen iki yılın izni birleştirilebilir. Ancak kullanılmayan izinler üçüncü yıla devretmez, yanar (Örn: 2025’in kullanılmayan izni 2027’ye devretmez, silinir).
  • Öğretmenlerin yaz tatilinde 2 ay kesintisiz izinleri olduğu için ayrıca yıllık izin hakları yoktur.

2. Doğum ve Analık İzni (1 Mayıs Tarihli Yeni Düzenleme)

  • Doğum Öncesi İzin:8 haftadır.
    • Çoğul Gebelik İstisnası: İkiz/üçüz gebeliklerde doğum öncesi süreye 2 hafta daha eklenir (+2 hafta).
  • Doğum Sonrası İzin: 16 haftadır.
  • Toplam Analık İzni: 24 haftadır (Tüm çalışan kadınlar için eşitlenmiştir).
  • Çalışma Sınırı: Sağlık durumu uygun olan kadın memur, doktor raporuyla doğumdan önceki son 2 haftaya kadar çalışabilir (Eski sistemdeki 3 hafta sınırı 2 haftaya düşürülmüştür); çalıştığı bu süreler doğum sonrasına eklenir.

3. Süt İzni (Emzirme İzni) Doğum sonrası analık izni bittikten sonra memurun talebi üzerine verilir:

  • İlk 6 ay boyunca: Günde 3 saat süt izni uygulanır.
  • İkinci 6 ay boyunca: Günde 1,5 saat süt izni uygulanır.

4. Babalık İzni

  • Doğumdan sonra babanın talebi üzerine verilir ve süresi 10 gündür (İş Kanunu ile eşitlenerek 10 güne çıkarılmıştır).

5. Evlilik ve Cenaze İzni

  • Memurun kendisinin veya çocuğunun evlenmesi halinde 7 gün evlilik izni verilir.
  • Memurun kendisinin veya eşinin annesinin, babasının, kardeşinin, eşinin veya çocuğunun vefatı halinde 7 gün cenaze izni verilir.

6. Hastalık ve Refakat İzinleri

  • Kanser, verem ve akıl hastalığı gibi uzun süreli tedavilerde memura ücretli olarak 18 aya kadar hastalık izni verilir.
  • Diğer (normal) hastalıklarda ise 12 aya kadar izin verilebilir.
  • Hastalığın devam etmesi halinde bu süreler bir kat daha uzatılabilir. İkinci uzatmanın sonunda da iyileşme sağlanamazsa memur hakkında emeklilik işlemleri uygulanır.
  • Görevi başında kazaya uğrayan veya saldırı sonucu yaralanan memurlar ise iyileşinceye kadar izinli sayılırlar.

🎧 Bu ders notunun ardından, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’ndaki disiplin cezalarını (uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe durdurma ve ihraç) ve bu cezalara karşı yapılacak idari/yargısal itiraz yollarını sistematik bir şekilde ele alacağımız bir sonraki ders notuna geçebiliriz.

Notlar ve dosya açıklamaları ÖSYM konu listesine göre hazırlanır.

Yorum yaz

Yorum yaz