2026 KPSS ve AGS Coğrafya Ders Notları: Türkiye’de Tarım ve Hayvancılık

1. Tarımda İklim ve Sulamanın Etkisi

Bir tarım alanından yıl içerisinde birden fazla ürün alabilmek için sıcaklık değerlerinin yüksek olması, sıcak dönemin uzun sürmesi ve sulama imkanlarının gelişmiş olması gerekmektedir.

• Akdeniz Bölgesi: Mart ayından başlayarak Ekim ayına kadar uzanan (yaklaşık 7-8 aylık) çok sıcak ve uzun bir döneme sahip olduğu için, sulama imkanlarıyla birlikte bir yılda birden fazla ürün alınabilmektedir.
• Güneydoğu Anadolu Bölgesi: Sıcak dönemi uzun olan bu bölgede, sulama problemi çözüldüğü andan itibaren aynı tarladan yılda dörtten fazla ürün alınabilmesi mümkündür.
• Erzurum-Kars Yöresi: Türkiye’nin en verimli topraklarına sahip olmasına rağmen, sıcaklık değerlerinin çok düşük olması nedeniyle tarımsal faaliyetler açısından problemli bir bölgedir.

2. Tarım Ürünleri ve Dağılışları

Tarım ürünlerinin harita üzerindeki yerlerinin ve yetişme koşullarının bilinmesi büyük önem taşır:

• Buğday: Karasal iklim bölgelerinde geniş alanlarda yetiştirilen temel bir tüketim maddesidir. Yetişme döneminde su isteği azdır, bu nedenle İç Anadolu’nun karasallığına uyum sağlar. Karadeniz kıyılarında yüksek gelir getiren diğer ürünler tercih edildiği için (ve iklim koşullarından dolayı) yetiştirilmez.
• Mısır: Karadeniz Bölgesi’nin yanı sıra Ege, Akdeniz, İç Anadolu (özellikle Konya) ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde de yetiştirilir.
• Fındık: Sadece Karadeniz Bölgesi’nde değil, Marmara Bölgesi’nde de yetişmektedir.
• Zeytin, Turunçgiller ve Muz: Akdeniz ikliminin karakteristik (oraya özgü) tarım ürünleridir. Soya fasulyesi Adana’da yetiştirilse de Akdeniz iklimine özgü karakteristik bir ürün değildir. Muz, Alanya çevresinde mikroklima özelliği sayesinde yetişir. Zeytin, Manisa’da da yoğun olarak yetiştirilen bir üründür.
• Çay: Tıpkı muz gibi bir mikroklima ürünüdür. Kalitesinin düşmemesi amacıyla devlet tarafından ekim alanı sınırlandırılarak Samsun-Ordu hattından daha çok Doğu Karadeniz’e doğru çekilmiştir.
• Kenevir ve Haşhaş: Uyuşturucu madde içerdikleri için üretimleri tamamen devlet kontrolündedir. Kenevir en fazla Karadeniz hattında, Kastamonu’da yetiştirilir.
• Diğer Ürünler ve Yöreleri: Ergene havzasında ayçiçeği, Manisa’da üzüm ve zeytin, Aydın’da incir, Şanlıurfa’da pamuk ön plana çıkmaktadır. Ayrıca akarsu boylarında, su içerisinde yetişen tarım ürünleri de mevcuttur.

3. Türkiye’de Hayvancılık Faaliyetleri

Hayvancılık faaliyetleri; et ve süt sanayisine hammadde sağlaması, kırsal kesimdeki insanlar için önemli bir geçim kaynağı olması, tarıma hayvansal gübre katkısı sunması ve milli gelire katkı yapması açısından çok önemlidir.

• Küçükbaş Hayvancılık: Türkiye’de iklim ve bitki örtüsü özelliklerine bağlı olarak en fazla beslenen hayvan türüdür. Geniş alanlarda görülen “bozkır” (küçük otlar) bitki örtüsü, küçükbaş hayvancılığın (küçük hayvanların) ülkemizde çok yaygın olmasının temel sebebidir.
• Besi ve Ahır Hayvancılığı: Kapalı mekanlarda yapıldığı için Türkiye’nin iklim, bitki örtüsü ve yüzey şekilleri gibi doğal unsurlarından en az etkilenen hayvancılık faaliyetidir.
• Arıcılık: Yüksek yerlerde yapılan ve doğa koşullarından en fazla etkilenen hayvancılık türüdür.
• İpek Böcekçiliği: TÜİK sıralamasına göre ipek böcekçiliğinin en fazla yapıldığı iller sırasıyla Diyarbakır, Antalya, Muğla ve Ankara’dır. Geçmişte ilk sıralarda olan Bursa, günümüzde bu illerin (Kırşehir’in kuzeyi, Yozgat hattı vb.) gerisinde kalmıştır.

4. Su Ürünleri ve Balıkçılık

• Miktar ve Çeşitlilik: Türkiye’de balık miktarının en fazla olduğu bölge Karadeniz’dir (özellikle Hamsi ile Doğu Karadeniz öne çıkar). Balık çeşidinin en fazla olduğu bölge ise Akdeniz’dir.
• Boğazların Balıkçılığa Etkisi: Karadeniz’de tuzluluk oranı az, Akdeniz’de ise fazladır. Akdeniz’in tuzlu ve yoğun yapısı nedeniyle, boğazlarda Akdeniz’den Karadeniz’e doğru alt akıntı; Karadeniz’den Akdeniz’e doğru ise üst akıntı meydana gelir. Balıklar yumurtlama ve beslenme dönemlerinde boğazları bir göç yolu olarak kullanırlar. Bu durum, göç yolu üzerinde bulunan boğazlarda balık çeşidinin artmasını sağlar.
• Kültür Balıkçılığı: Türkiye’de yapılan önemli su ürünleri faaliyetlerinden bir diğeridir.