2026 KPSS / AGS Tarih: Osmanlı Devleti Kuruluş Dönemi (1299 – 1453) Ders Notları (II)

1. I. Bayezid (Yıldırım) Dönemi

• “Yıldırım” Unvanının Alınması: Şehzadeliği döneminde Karamanoğulları ile yapılan Frenk Yazısı Savaşı’nda, Germiyanoğulları kanadının çökmesi üzerine ordusuyla çok hızlı hareket ederek savaşın seyrini değiştirdiği için kendisine “Yıldırım” (Fransız tarihçilere göre Şimşek) unvanı verilmiştir.
• Anadolu Türk Siyasi Birliği (ATSB): Saruhanoğulları, Candaroğulları, Menteşeoğulları ve Aydınoğulları gibi beyliklere son vererek Anadolu Türk Siyasi Birliği’ni geniş ölçüde sağlayan ilk Osmanlı padişahı olmuştur.
• İstanbul Kuşatmaları: İstanbul’u kuşatan ilk Osmanlı padişahıdır. 1391 ile 1401 yılları arasında aralıklarla şehri 4 defa kuşatmış; kuşatmalara yardımcı olması ve boğazları kontrol altında tutması için Anadolu Hisarı’nı (Güzelce Hisar) yaptırmıştır.
  • Kuşatmaların Başarısız Olma Nedenleri: Karamanoğullarının iki defa isyan etmesi, Haçlılarla Niğbolu Savaşı’nın yaşanması ve Timur’un Sivas’ı işgal edip Anadolu’ya doğru ilerlemesidir.
  • Bizans ile Yapılan Antlaşma: Dördüncü kuşatmanın ardından Timur tehlikesi yüzünden Bizans ile bir antlaşma yapılmıştır. Buna göre; Bizans vergi verecek, İstanbul’da bir Türk mahallesi kurulacak ve bu mahalleye bir Osmanlı kadısı atanacaktır.
• Sosyal Kurumlar: İlk defa Bursa’da bir hastane (Darüşşifa) açmıştır.

Niğbolu Savaşı (1396)

• Macar Kralı Sigismund önderliğinde kurulan büyük bir Haçlı ordusu, Tuna Nehri üzerindeki Niğbolu Kalesi’ni kuşatmıştır. Kaleyi savunan Doğan Bey’in kahramanca müdafaası ve Yıldırım Bayezid’in ordusuyla çok kısa sürede (6 aylık yolu 2 ayda katederek) kaleye yetişmesiyle Haçlı ordusu büyük bir bozguna uğratılmıştır.
• Sultan-ı İklim-i Rum Unvanı: Savaşın kazanılmasının ardından Yıldırım Bayezid, Mısır’da bulunan Abbasi Halifesine 1000 köle/esir hediye göndermiş ve bu zaferin ardından Halife tarafından kendisine “Sultan-ı İklim-i Rum” (Anadolu Memleketlerinin Sultanı) unvanı verilmiştir.

Ankara Savaşı (1402) Yıldırım Bayezid ile Timur arasında Çubuk Ovası’nda yapılmıştır.

• Savaşın Nedenleri:
  1. Timur’un önünden kaçan Celayiroğlu Ahmet ve Karayülük Osman’ın Yıldırım Bayezid’e sığınması ve Bayezid’in onlara “amanname” vererek teslim etmeyi reddetmesi.
  2. Toprakları ellerinden alınan Anadolu beylerinin ve Doğu’daki Akkoyunluların Timur’u Anadolu’ya gelmesi için kışkırtması.
  3. Timur’un Çin’e yapacağı büyük sefer öncesinde arkasında güçlü bir devlet bırakmak istememesi.
  4. İki liderin de “Türk Dünyasının Lideri” olmak istemesi.
  5. İki hükümdar arasındaki ağır hakaretler içeren mektuplaşmalar.
  6. Timur’un Sivas’ı işgal edip büyük bir katliam yapması (Yıldırım’ın oğlu Ertuğrul’un da burada öldürüldüğü rivayet edilir).
• Savaşın Gelişimi: Timur’un ordusunda filler bulunmaktaydı. Savaş sırasında Osmanlı ordusunda bulunan bazı Kara Tatarlar ve Germiyan askerleri taraf değiştirerek Timur’un safına geçmişlerdir (Bu durum, Malazgirt’teki taraf değiştirmenin tam tersidir).
• Savaşın Sonuçları:
  1. Yıldırım Bayezid, eşi Maria ve oğlu Mustafa, Timur tarafından esir alınarak Semerkant’a götürülmüştür (İlk defa bir Osmanlı padişahı düşmana esir düşmüştür).
  2. Anadolu Türk Siyasi Birliği (ATSB) bozulmuş; Timur, kendisine sığınan beylere topraklarını geri verdiği için Saruhanoğulları, Menteşeoğulları, Aydınoğulları, Karamanoğulları ve İsfendiyaroğulları gibi beylikler tekrar kurulmuştur. (Not: Karesioğulları, hayatta bir beyi kalmadığı için tekrar kurulamayan tek beyliktir).
  3. İstanbul’un alınması yarım yüzyıl (50 yıl) gecikmiştir.
  4. Osmanlı’nın Balkanlardaki fetihleri durma noktasına gelmiş, sınırlar 1389 öncesine gerilemiştir.
  5. Akkoyunlular Doğu’da güçlenerek Osmanlı Devleti’ne büyük bir siyasi rakip olmuştur.
  6. Osmanlı Devleti, 11 yıl sürecek olan “Fetret Devri”ne girmiştir.

2. Fetret Devri (Fasıla-i Saltanat) (1402 – 1413)